Sibylla Merian, 'Metamorphosis insectorum Surinamensium'

Maria Sibylla Merian werd in Frankfurt geboren in 1647. Ze stamde uit een familie van kunstenaars, geleerden en boekverkopers. Van haar vader, stiefvader en stiefbroers leerde ze schilderen en graveren. In 1665 trouwde ze met de kunstschilder Johann Andreas Graf. Ze raakte geïnteresseerd in insecten. Met eindeloos geduld kweekte ze rupsen op tot vlinders. Ze bestudeerde hun metamorfose en legde alles in woord en beeld vast in twee boeken over rupsen die ze samen met haar man uitgaf in 1679 en 1683.

Toen haar huwelijk begon te wankelen verhuisde ze in 1685 met haar twee dochters en haar moeder naar Nederland, naar de Labadistenkolonie bij Wieuwerd waar ze zes jaar zou verblijven en scheidde van haar echtgenoot. Ondertussen was ze geboeid geraakt door de reuzenvlinders uit Suriname. Zozeer zelfs, dat ze op haar 52ste jaar besloot om samen met haar dochter naar Suriname te reizen, om daar de flora en fauna persoonlijk te gaan bestuderen.

Ze moet een opmerkelijke vrouw zijn geweest. Haar verblijf in Suriname (1699-1701) duurde korter dan haar bedoeling was geweest, omdat ze ziek werd, maar het duurde lang genoeg om een groot aantal schilderingen van planten en insecten te kunnen maken. Maria Sibylla overleed in 1717.

In 1705 verscheen het resultaat van haar onderzoek, de Metamorphosis insectorum Surinamensium. Het boek bestaat uit zestig ingekleurde gravures op zeer groot formaat (29,5 x 39,5 cm) van vlinders en andere insecten. Cruciaal voor het boek is dat alle rupsen en vlinders afgebeeld zijn op hun voedselplant. Merian tekende rupsen, de pop en de vlinders (van boven en beneden). De vlinders zijn getekend op ware grootte. Iedere plaat gaat vergezeld van een wetenschappelijke beschrijving. Al haar tekeningen werden overgebracht naar kopergravures die vervolgens met de hand werden ingekleurd. Ook maakte Merian gebruik van een speciale techniek, de tegendruk, waarmee een resultaat bereikt werd dat nauwelijks van een originele aquarel te onderscheiden is.

De tekst bij de hiernaast afgebeelde plaat gaat voornamelijk over de banaan:

Banana noemt men deze vrucht in America, sy verstrekt voor appels en is aangenaam van smaak als in Holland de appels zyn, sy zyn goet gekookt en ongekookt, als sy nog onryp zyn, zyn zy ligt groen, de rype zyn citroen geel van binnen en van buiten [...].

Over rups, pop en vlinder schrijft ze:

Op deze boom vond ik deze ligt groene rupse, met welkers bladen ik haar gespyst heb tot den 21. April, wanneer sy haare huid afgeschoven, tot een poppetje geworden, en den 10. May in zoodanige schoone uilke verandert is.

Er verschenen ook edities van Metamorphosis insectorum Surinamensium in het Frans en Latijn. In 2016 publiceerde de KB in samenwerking met uitgever Lannoo een facsimile-uitgave van het boek met de oorspronkelijke teksten en platen aangevuld met essays over het leven en werk van Merian.