'Hochzeit in Wien' van Marianne Philips

De roman Bruiloft in Europa van de Nederlandse schrijfster Marianne Philips verscheen in 1934 en werd één van haar populairste boeken. In 1935 verscheen al een vierde druk en na de oorlog zouden nog heel veel herdrukken volgen, de meeste in de bekende Salamander-pocketreeks van Uitgeverij Querido. Tot in de jaren tachtig figureerde Bruiloft in Europa op leeslijsten van middelbare scholen. Ook in het buitenland oogstte Philips veel aandacht voor deze roman. Vertalingen verschenen in het Deens, Duits, Engels en Zweeds. Bovendien bestonden er plannen voor een verfilming, die echter niet van de grond is gekomen. In 2023 Bracht uitgeverij Urachhaus van de hand van Eva Schweikart een nieuwe Duitse vertaling van de roman uit, onder de titel Hochzeit in Wien. Publiciste Judith Belinfante, kleindochter van Marianne Philips, leverde voor deze Duitse uitgave een gloednieuw nawoord. 

Marianne Philips

Marianne Philips (1886-1951) debuteerde in 1929 met de roman De wonderbare genezing. In 1930 volgde de veelgeprezen roman De biecht, over een zustermoord. Deze roman werd in 2021 ook al vertaald in het Duits door Eva Schweikart en eveneens voorzien van een nawoord door Judith Belinfante. Die Beichte einer Nacht verscheen bij Uitgeverij Diogenes in Zürich. Na Bruiloft in Europa verschenen nog meerdere essays, novellen en vertalingen van haar hand. In 1950 schreef zij het boekenweekgeschenk De zaak Beukenoot. Na haar overlijden in 1951 werd door haar man Sam Goudeket de literaire Marianne-Philipsprijs ingesteld, die van 1951 tot 1975 is uitgereikt aan Nederlandse auteurs boven de vijftig jaar. Philips was van Joodse afkomst en zou de Jodenvervolging van 40-45 in de onderduik overleven. Ze was een fanatiek pleitbezorger van de sociaal-democratie en was als SDAP-lid één van de eerste vrouwelijke gemeenteraadsleden in Nederland.

Bruiloft in Europa

In Bruiloft in Europa neemt Philips de lezer mee naar een achterafstraat in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen anno 1933. In die straat, de Luftbadgasse, viert het oude echtpaar Hodl het gouden huwelijksfeest. Zij zijn de eigenaren van het pand. Het feest op de grote binnenplaats van het grote huis van de Hodls is het belangrijkste decor in deze roman waarin de levens van de verschillende personages voor een heel kort moment samenkomen. De roman is een raamvertelling, alle huurders van het huis komen met hun eigen verhaal aan bod en representeren een sociale dwarsdoorsnede van het Wenen van 1933. Zo is er een operazangeres op leeftijd die teert op haar oude roem, een neurotische violist en een lager wal geraakte gravin en haar dochter. De oudere bewoners van het huis van de Hodls leven in deze roman eigenlijk nog in de geest van het vergane Keizerlijke Oostenrijk, de jongeren voelen vooral de doem van de fatale jaren dertig. De oude gravin kan niet accepteren dat de adellijke privileges na 1918 zijn verdampt, haar neef Otto begrijpt dat de maatschappelijke verhoudingen zijn gekanteld en trouwt met warenhuiscaissière Rosel, ook een huurster van het Hodl-huis. 

Wenen

Marianne Philips putte voor haar roman over Wenen direct uit haar eigen ervaringen, want begin jaren dertig woonde zij zelf in de Luftbadgasse. Zij was haar psychiater J.H. de Groot naar Wenen gevolgd, die er seminars van Sigmund Freud volgde. De Groot stimuleerde Philips zeer in haar literaire werk. Tijdens haar verblijf kon Philips de Weense samenleving nauwgezet observeren. Ze zag het sterke antisemitisme en stipte dat aan in haar eerste aanzetten van de roman via het personage van één van de huurders: de oude Joodse grootvader Meyer Jonathan. 

Nazi's

Toen Adolf Hitler de macht greep in Duitsland, januari 1933, raakte Marianne Philips gedeprimeerd en liet ze het werk aan de roman lange tijd liggen. Ze besefte echter later in 1933 dat ze als fervent SDAP’er kleur moest bekennen tegen het oprukkende fascisme. Als ze de roman weer oppakt, geeft ze dat gestalte in het personage Daniël Jonathan, de kleinzoon van de oude Meyer, die zich in de Weense communistische beweging teweerstelt tegen de opkomende nazi’s.  Vooral door de confrontaties van de jonge Jood Daniël Jonathan wordt duidelijk hoe de nazi's in Wenen ook al van zich doen spreken, vér voor de Anschluss van 1938. Niet zozeer door de concrete verhalen van de personages, maar vooral door de dreigende sfeer van de roman voelt de lezer aan dat het faliekant mis zal gaan in de jaren dertig.