Bloemen en dieren in marmerpapier

In de papierhistorische collectie van de KB bevinden zich diverse marmerpapieren met bloemen- en dierenpatronen. Opvallend binnen deze verzameling zijn de twintigste-eeuwse marmerpapieren van de Turkse kunstenaar Necmeddin Okyay (1883–1976) en de Duitse kunstenaar Johann Rudel (1868–1955). Hun werk onderscheidt zich doordat bij het marmeren een figuratief element in het kleurenpatroon is aangebracht. Dit type marmerpapier wordt ook wel ‘beeldend marmer’ genoemd. 

Marmerpapier wordt vervaardigd door verf in een bak water te druppelen. Aan het water is gom toegevoegd, zodat de verf op de vloeistof blijft drijven. In de verflaag worden patronen aangebracht. Vervolgens wordt een vel speciaal geprepareerd papier op het water gelegd, dat de verflaag opneemt. Het in de drijvende kleuren of verf aanbrengen van een herkenbare figuur vereist een grote technische vaardigheid en een lange praktijkervaring, waardoor deze vorm van marmeren tot de moeilijkste behoort.

Bloemen, vogels, vlinders en kikkers 

Okyay liet zich inspireren door oudere, traditionele Turkse marmerpapieren, bekend als ebru, waarin bloemmotieven een geliefd onderwerp vormden. Zijn marmerpapieren tonen dan ook verfijnde bloemencomposities die voortbouwen op deze eeuwenoude traditie. Rudel deed iets soortgelijks, maar breidde het figuratieve repertoire verder uit. Naast bloemen verschijnen in zijn marmers ook vogels, vlinders en kikkers. Okyay en Rudel wisten op indrukwekkende wijze figuratieve voorstellingen te integreren in het grillige en beweeglijke patroon van de drijvende kleuren. 

Sierpapier 

Deze marmerpapieren maken deel uit van de collectie sierpapier, die onderdeel vormt van de papierhistorische collectie van de KB. Deze verzameling behoort tot de belangrijkste op dit gebied ter wereld. In de collectie zijn alle vormen en typen sierpapier vertegenwoordigd en zij omvat circa 12.000 vellen. Belangrijke groepen binnen de verzameling zijn marmerpapieren, stijfselverfpapieren, brokaatpapieren, blokdrukpapieren en sierpapieren die met moderne druktechnieken zijn vervaardigd. De sierpapieren zijn ingedeeld naar soort, land van herkomst en maker of uitgever. De verzameling bestrijkt de periode vanaf het einde van de zestiende eeuw tot heden.  

Naast losse bladen sierpapier bevat de collectie ook diverse voorbeelden van de toepassing ervan. Zo zijn er achttiende- en negentiende-eeuwse brochures, academische proefschriften en oraties bewaard gebleven waarvan de eenvoudige decoratieve omslagen met sierpapier zijn bekleed. Zo biedt de collectie niet alleen een overzicht van de ontwikkeling van sierpapier als kunst- en gebruiksvoorwerp, maar ook van de manieren waarop het door de eeuwen heen in de boekcultuur is toegepast.