Beknopte natuurlijke historie der zoogende dieren

Beknopte natuurlijke historie der zoogende dieren (Leiden, 1793-1800) is een rijk geïllustreerd leerboek voor kinderen. Het werk verscheen in 3 delen en telt 27 gravures waarop steeds enkele dieren zijn afgebeeld. Het boekje laat goed zien hoe wetenschap in die tijd ook steeds meer voor kinderen toegankelijk werd gemaakt.

Jonge lezers

De schrijver, Jan David Pasteur (1753-1804), schrijft in de inleiding dat er voor jonge lezers nog veel is te ontdekken op het terrein van de ‘natuurlijke historie’ - maar dat veel is verstopt in dikke boeken met lange beschrijvingen die hen alleen maar ‘verdriet’ zouden doen. Pasteur wil dat anders doen: hij combineert mooie platen met levendige beschrijvingen van het uiterlijk en gedrag van dieren. Het boek staat vol wonderlijke verhalen. Zo schrijft hij in het hoofdstuk over apen over een land in Oost-Indië waar men vanwege de godsdienst geen vlees mag eten of dieren doden: 

men kan begrijpen dat de Aapen daar zeer veel vermenigvuldigen moeten, en niet alleen dat men hen niet doodt, maar als men van die dieren vindt, die ziek of gekwetst zijn, dan brengt men hen in een gasthuis, dat bij opzet voor de dieren ingerigt is, en laat hen daar geneezen, of zelfs woonen, als zij het verkiezen. De Aapen koomen daar met geheele troepen met alle vrijheid in de steden en zelfs in de huizen, voornamelijk in de fruit-winkels, daar de fruitverkoopers dan veel werk hebben om hen van hunne waaren aftehouden.

En over de koning van Siam, die dol was op zijn olifant, merkt hij geringschattend op: ‘Het is schandelijk dat de mens zich zo vernedert dat hij de slaaf wordt van een dier, dat hoe slim het ook mag zijn, door de Schepper nog altijd ver beneden de mens is geplaatst.’ In totaal behandelt Pasteur bijna 140 dierensoorten, waarbij hij ook de mens niet overslaat.