Autotypie: de natuur zich zelve afbeeldende

In 1857 publiceert de in Meppel gevestigde drukker J.S. Wilson dit boek over ‘autotypie’ waarmee hij de natuurzelfdruk bedoelde. Dat deed hij ‘om Nederland niet de eer te laten ontnemen van eene eerste aanleiding te hebben gegeven tot eene uitvinding, die reeds dadelijk van zooveel belang toont te zijn voor Industrie, Wetenschap en Kunst’. In 1853 was de natuurzelfdruk door Alois Auer in Wenen geperfectioneerd volgens een nieuwe methode, namelijk de ‘indirecte’ druk. Die zorgde voor een vooruitgang in de detaillering van natuurillustraties.

Wilson kon die uitvinding helemaal niet claimen, want hij gebruikte een andere, veel oudere techniek die al in de zestiende eeuw werd gebruikt: de directe methode. Daarbij worden objecten rechtstreeks afgedrukt van het origineel (dus zonder tussenkomst van een techniek, zoals lithografie). Stoffen, zoals kant, maar ook bladeren, visgraten en veren leveren op die manier een afdruk op die nauwkeurig ‘elken trek, elke ader, elke vezel’ weergaf – dat kon je met ‘geen potlood, geen penseel’ imiteren claimde Wilson. Dat is waar, maar in het proces gaat het origineel vaak verloren en er kon dus meestal maar één afdruk gemaakt worden. Het blad was aan gort gedrukt...

Auers vinding zorgde ervoor dat er oplagen konden worden geproduceerd. Hij slaagde erin van een vissenhuid of boomblad een afdruk te maken door die tussen twee metalen platen door een etspers te halen. De harde stalen plaat drukte daarbij het object in het oppervlak van de zachte loden plaat. Vervolgens waren nog enkele bewerkingen van het object en de loden plaat nodig om een scherpe afdruk te maken waarin de verschillen in reliëf duidelijk waren. Dit was echt een belangrijke uitvinding, die in Nederland bijvoorbeeld al in 1856 werd toegepast voor het tijdschrift De Volksvlijt.