Afbeelding van in- en uitlandsche houten
Afbeelding van in- en uitlandsche houten (1773)
In de achttiende eeuw verschenen verschillende rijk geïllustreerde boeken over de natuur. Een van de opmerkelijkste voorbeelden is Afbeelding van in- en uitlandsche houten (1773), met honderden met de hand ingekleurde afbeeldingen van houtsoorten uit alle delen van de wereld.
Vanaf 1773 verscheen bij de Amsterdamse uitgever Jan Christiaan Sepp een bijzondere publicatie in afleveringen: Afbeelding van in- en uitlandsche houten [...] welken door de liefhebbers der natuurlyke historie [...] verzameld worden. Wat dit boek zo uniek maakt, zijn de illustraties. Inclusief het supplement bevat het ruim 850 afbeeldingen van houtsoorten uit de hele wereld, in kleur. Het inkleuren gebeurde met de hand. Als basis diende een gravure waarin de nerven en andere kenmerken van het hout met fijne zwarte lijnen waren weergegeven. Deze gravures werden vervolgens zorgvuldig met gekleurde inkt ingevuld. Uitgever Sepp was gespecialiseerd in dergelijke boeken, die vanwege het vele handwerk aanzienlijk duurder waren dan ‘gewone’ boeken met zwart-witplaatjes.
-
Titelpagina van Afbeelding van in- en uitlandsche houten
-
Afbeelding van in- en uitlandsche houten, detail
-
Afbeelding van in- en uitlandsche houten, detail
Verzamelaars
Afbeelding van in- en uitlandsche houten was bedoeld voor de internationale markt, met titelbladen en teksten in het Nederlands, Duits, Engels, Frans en Latijn. De kopers waren vooral vermogende verzamelaars. In de achttiende eeuw waren natuurhistorische kabinetten in de mode. Verzamelaars met veel geld lieten speciale kasten maken of zelfs complete ‘wonderkamers’ inrichten, gevuld met collecties schelpen, fossielen, opgezette vogels en vissen, bijzondere stenen en dus ook houtsoorten.
Het boek over houtsoorten werd samengesteld door Martinus Houttuyn (1720-1798), een vermaard onderzoeker die in heel Europa bekendheid genoot als auteur van Natuurlyke historie, een 37-delig werk waarvan het eerste deel in 1761 verscheen en het laatste in 1785.
Houttuyn was arts en stond als zodanig ingeschreven bij het Amsterdamse gilde, maar hij lijkt zijn beroep nooit daadwerkelijk te hebben uitgeoefend. In plaats daarvan vertaalde en schreef hij boeken op het gebied van de natuurlijke historie. Ook was hij zelf verzamelaar: tachtig houtsoorten uit Afbeelding van in- en uitlandsche houten waren afkomstig uit zijn eigen collectie.
-
Pagina 58 en afbeeldingen
-
Pagina 60 en afbeeldingen
-
Pagina 74 en afbeeldingen
Houtsoorten
Behalve de namen in verschillende talen gaf Houttuyn bij een flink aantal houtsoorten ook een korte toelichting op het gebruik ervan. De ene boom was geschikt voor het maken van scheepsmasten, terwijl het hout van een andere flinterdun werd verzaagd om meubels mee te versieren. Van sommige bomen werd het zaagsel verwerkt tot medicijn; andere waren bij uitstek geschikt voor het maken van klompen.
De grote verscheidenheid aan houtsoorten zegt iets over het enthousiasme van de achttiende-eeuwse verzamelaars, maar ook over het omvangrijke handelsnetwerk van de Republiek, dat zich over de hele wereld uitstrekte. Veel houtsoorten werden door de VOC uit Java en Sumatra geïmporteerd, maar er kwam ook hout uit andere delen van Europa, uit Afrika, uit Noord- en Zuid-Amerika, uit het Midden-Oosten en uit India en China - en natuurlijk uit de eigen achtertuin.
Catalogusbeschrijving
Martinus Houttuyn, Afbeelding van in- en uitlandsche houten [...] welken door de liefhebbers der natuurlyke historie [...] verzameld worden. Amsterdam: J.C. Sepp, 1773.
Aanvraagnummer: KW 314 B 9.
