Madurodam

Publiek bij de Haagse Bijenkorf in Madurodam
Download

Harry Pot / Anefo. CC0 1.0

Publiek bij een schaalmodel van de Haagse Bijenkorf in Madurodam, 1955

Madurodam in Den Haag is sinds 1952 de plek waar bezoekers van over de hele wereld Nederland in het klein kunnen bekijken. Dit eerbetoon aan verzetsstrijder Maduro is niet alleen uitgegroeid tot een toeristische trekpleister, maar is in de afgelopen decennia ook regelmatig onderwerp geweest in verschillende kinderboeken.

Ontstaan van Madurodam

Na de Tweede Wereldoorlog raakte verzetstrijdster Bep Boon (1884-1959) betrokken bij het Nederlands Studenten Sanatorium (NSS). Dit sanatorium werd opgericht voor studenten met tuberculose, om hier te herstellen, te studeren en nazorg te krijgen. Om het sanatorium financieel te ondersteunen bedacht Boon een miniatuurstad waarvan de winst ten goede zou komen aan de NSS. Zij had dit idee opgedaan tijdens een verblijf in Beaconsfield, Engeland, waar de opbrengst van het daar gebouwde Bekonscot Model Village naar goede doelen ging. Het idee werd positief ontvangen, maar om de bouw te kunnen bekostigen was startkapitaal nodig.

Dit kapitaal werd gevonden bij de familie Maduro uit Willemstad. Hun zoon George (1940-1945) was vlak voor de bevrijding in concentratiekamp Dachau gestorven, nadat hij zich in Nederland als reserve-luitenant en later als verzetsstrijder tegen de Duitse overheersing had ingezet. Om hem te eren wilde de familie Maduro een blijvend monument oprichten. Met het initiatief van Boon en de wens van de familie Maduro samen kwam het themapark tot stand, dat ter nagedachtenis aan de oorlogsheld ‘Madurodam’ genoemd werd. Op schaal 1:25 werden de belangrijkste en meest karakteristieke gebouwen van Nederland nagebouwd, inclusief een luchthaven en rijdende trams en treinen. Op 2 juli 1952 werd het miniatuurstadje feestelijk geopend.

Bezoekersgids

In Madurodam werden vanaf het begin uitgebreide bezoekersgidsen verkocht aan het publiek. Deze gidsen bevatten van ieder bouwwerk een korte omschrijving, informatie over het Nederlands gebouw dat het voorstelde, door wie de verkleinde versie was ontworpen voor Madurodam of welk bedrijf het object had gesponsord. Op de meegeleverde plattegrond stond aangegeven waar deze gebouwen in het park te vinden waren. In de gids werd ook veel aandacht geschonken aan de geschiedenis van Madurodam en aan George Maduro. Deze tekst was met name voor de volwassenen bedoeld, zo blijkt uit een van de eerst uitgegeven gidsen. 

Voor de kinderen was er een speciale (fictieve) ontstaansgeschiedenis van het plaatsje Madurodam toegevoegd, dat terugvoer naar het einde van de tiende eeuw. Rond het jaar 1000 zou de graaf van Laagland op deze plaats zijn kasteel hebben laten bouwen. De nederzetting die hieromheen ontstond kreeg de naam Madurodam. De beschreven verdere ontwikkeling van Madurodam verliep vrijwel parallel met die van de Nederlandse stedenbouw en industrialisatie, waardoor kinderen in vogelvlucht de geschiedenis van Nederland meekregen. Ook de speciaal voor Madurodam gecomponeerde Hymne van Madurodam stond in de gids afgedrukt, met tekst en muziek. 

  • Omslag bezoekersgids uit ca. 1954. Aanvraagnummer: 5294358

  • Beschrijving van o.a. Vredespaleis uit bezoekersgids uit ca. 1953. Aanvraagnummer: 14036842

  • Hymne van Madurodam, tekst Peter Hofstede, muziek Tilly Talboom-Smits, in bezoekersgids uit ca. 1953. Aanvraagnummer: 14036842 

Madurodam in kinderboeken

Vanaf de opening was Madurodam een groot succes, zowel bij Nederlanders als toeristen uit het buitenland. In de eerste elf weken van de opening trok Madurodam al ruim 324.000 bezoekers. Dat deze zogenoemde ‘sprookjesstad’ ook al snel bij kinderen geliefd en bekend was, blijkt onder meer uit de verschillende kinderboeken die verschenen met Madurodam als onderwerp. 

Pinkeltje in Madurodam

Een vroeg en nog altijd bekend voorbeeld is Pinkeltje in Madurodam van Dick Laan, waar Pinkeltje een spannend avontuur beleeft in de stad op ‘Pinkeltjesformaat’. Dit is het enige Pinkeltje-boek uit de serie waar naast tekeningen ook foto’s in staan. Sinds het verschijnen van dit boek in 1955 zijn er al vele herdrukken verschenen, waarvan de laatste bewerkte versie in 2018 uitkwam. Anders dan in de bezoekersgids van Madurodam werd in Pinkeltje in Madurodam wel, in simpele bewoordingen, de geschiedenis van George Maduro en Madurodam verteld aan de jonge lezers. 

Connie's wonderland

Een jaar eerder was de geschiedenis van George Maduro en het begin van Madurodam ook het onderwerp van het meisjesboek Connie's wonderland: de geschiedenis van Madurodam van de toen populaire schrijver Freddy Hagers (pseudoniem van Guus Betlem). In dit boek uit 1954 vormt Connie samen met een aantal andere Haagse medescholieren de eerste gemeenteraad van Madurodam, net als in het echte Madurodam waar de huidige raad ook nog altijd uit Haagse scholieren bestaat. De belevenissen die horen bij hun dagelijkse bezigheden komen uitgebreid aan bod: bezoekers worden ontvangen, er wordt toezicht gehouden en blinde kinderen worden rondgeleid, terwijl er ondertussen hechte vriendschappen ontstaan tussen de leerlingen van verschillende scholen. Ook het ontstaan en doel van het park neemt een belangrijke plek in het verhaal in. Eind jaren vijftig werd het boek opnieuw uitgebracht onder de titel Tot morgen in Madurodam. 

Bams en Bine in Madurodam

Opvallend is het Deense kinderboek Bams og Bine i Madurodam (1968) van Knud Bavngaard. Eind jaren zestig verscheen dit boek in een Nederlandse vertaling onder de titel Bams en Bine in Madurodam. In dit boek bezoeken de teddyberen Bams en Bine vanuit Denemarken op uitnodiging miniatuurstad Madurodam. Ze worden in klederdracht gestoken en krijgen een uitgebreide rondleiding door het park, waarna ze in hun luchtballon weer terug naar huis vliegen. Dit alles is vastgelegd op foto’s waar de beren in het park te zien zijn. De beren zijn gebaseerd op de figuren die eerder in het Deense dagblad Jyllands-Posten verschenen. In verschillende verhalen beleven de beren typische kleuteravonturen: ze gaan naar de boerderij, spelen theater, vieren de feestdagen én gaan dus op reis naar het verre Madurodam.

Recente uitgaven

Op het eind van het Suske en Wiske-album De kwakstralen (1963) bezoekt het beroemde stripduo Madurodam. Dit album werd in 1997 opnieuw uitgebracht als reclame-uitgave ter gelegenheid van het 45-jarig bestaan van Madurodam. 

Ook in 21e eeuwse kinderboeken wordt het park nog vaak bezocht met een schoolreisje of is het een uitje bij een bezoek aan Den Haag, zoals in De Held van Madurodam (2002) van Rom Molemaker en Kiki en Pelle gaan naar Madurodam (2008) van Jeanette Lodeweges en in En weer ging het spaarvarkentje op reis (2018) van Joke van der Ark. Daarnaast verschenen er diverse informatieve kinderboeken over George Maduro en over Madurodam.

Catalogusbeschrijvingen

  • Madurodam. Den Haag, [1953]. Aanvraagnummer: 14036842. Bekijk deze bezoekersgids op Delpher 
  • Wees een dag Gulliver in Madurodam. Den Haag, [1954]. Aanvraagnummer: 5294358. Bekijk deze editie op Delpher 
  • Madurodam, Den Haag: [Madurodam], [tussen 1990 en 2000?]. Aanvraagnummer: 9026014 
  • Dick Laan; met plaatjes van Rein van Looy, Pinkeltje in Madurodam. Amsterdam: Van Holkema & Warendorf, [1955]. – (Pinkeltje-serie ; [7]). Bekijk deze editie op Delpher 
  • Freddy Hagers; geïllustreerd door H. Giesen, Connie's Wonderland : de geschiedenis van Madurodam. Alkmaar: Kluitman, [1954]. Aanvraagnummer: KW Kluitman 256. Bekijk deze editie op Delpher 
  • Freddy Hagers; geïllustreerd door H. Borrebach, Tot morgen in Madurodam. Alkmaar: Kluitman, [1959]. – (Kluitman jeugdserie ; M 23). Aanvraagnummer: KW Kluitman 4383. Bekijk deze editie op Delpher 
  • Rom Molemaker; illustraties Saskia Halfmouw, De held van Madurodam. Houten: Van Holkema & Warendorf, cop. 2002. Aanvraagnummer: 2225571
  • Jeannette Lodeweges; ill. René Kluyskens, Kiki en Pelle gaan naar Madurodam. Hengelo: Papira, 2008. Aanvraagnummer: 4253618
  • Willy Vandersteen, De kwakstralen. 15e druk. Antwerpen; Utrecht: Standaard, 1981. – (Suske en Wiske; 99). Aanvraagnummer:KW RE 457/99-1981
  • Knud Bavngaard; foto's: Hubert Hutzelsider; Nederlandse vert. [uit het Deens]: Bets Bonde Jensen-Elze. Bams en Bine in Madurodam [S.l. : s.n.], [1969?]. Aanvraagnummer: KW XKR 1220

Literatuur

  • Boon-van der Starp, B. (inl.) Madurodam. 's-Gravenhage : N.V. Boek- en Kunstdrukkerij v/h Mouton & co., [ca. 1958]
  • Botje, Elke, Dorien Korsten (red.). Madurodam 70 jaar: social enterprise avant la lettre. Den Haag : Madurodam, 2022.
Meer over de collectie Kinderboeken

Ook in de collectie