Huygens’ Zeeuwse debuut in een Haagse bundel
Titelpagina van Batava Tempe dat is 'tVoor-hout van 's Graven-Hage. Aanvraagnummer: 2116 B 22
Constantijn Huygens(1597-1687) breekt in 1622 door als dichter met twee in Middelburg gedrukte gedichten: Batava Tempe dat is 'tVoor-hout van 's Graven-Hage en ΚΕΡΚΥΡΑΙΑ ΜΑΣΤΙΞ dat is 'tCostelick Mal.
Jacob Cats (1577-1660) zorgt ervoor dat beide werken door Hans van der Hellen worden gedrukt voor uitgever Jan Pieterszoon van de Venne. Huygens is uiteraard in zijn schik met deze publicatie en zeker met de lof van Cats die Huygens verwelkomt als 'een nieuwe Swaen met onghemeene pennen' (een nieuwe zwaan - dichter - met bijzondere vleugels –schrijfpennen-). Huygens' poëzie vindt gretig aftrek. Een jaar later is er al een herdruk. Over deze herdruk is Huygens niet te spreken. Hij is er niet in gekend en heeft geen gelegenheid gehad de talrijke zetfouten te verbeteren, schrijft hij aan Cats. 'Ineptos homines' (onbehoorlijke lieden) noemt hij de mensen die dit geregeld hadden.
Otiorum libri sex
Portret van Constantijn Huygens opgenomen in zijn Otiorum libri sex, 1625.
Na zijn zo goed ontvangen debuut blijft Huygens natuurlijk doorgaan met dichten. In een brief van 8 november 1623 meldt hij Cats dat hij erover denkt de nieuwe oogst bij zijn al gedrukte gedichten te voegen en uit te geven. Dit wordt de bundel Otiorum libri sex (Zes boeken van ledige uren) die in 1625 bij de Haagse drukker Aert Meuris van de pers komt. In zes boeken verzamelt Huygens hierin: (boek 1) zijn Latijnse gedichten, (boek 2) zijn Franse en Italiaanse poëzie, (boek 3) zijn Nederlandstalige godsdienstige gedichten,(boek 4) zijn Voorhout en Costelick Mal, (boek 5) zijn Nederlandse gedichten op de Hollandse steden en dorpen én zijn Printen (karakterschetsen van allerlei mensen) en (boek 6) de overige gedichten (Van Als).
De herdruk herdrukken?
Uiteraard wil Huygens in de nieuwe bundel ook zijn in Middelburg gedrukte werken opnemen. Hij wil ze opnieuw laten zetten door Hollanders 'die tenminste in de buurt zijn' zodat hij zelf waar nodig het zetwerk kan corrigeren. Er is echter een probleem: De Staten-Generaal hebben op 22 juli 1622 aan Jan Pieterszoon van de Venne voor zeven jaar octrooi verleend voor Het costelijck mall en Het Haeghsche Voorhoudt van Constantin Huygens. Dit octrooi loopt pas af in 1629. Huygens vraagt Cats om raad in de al genoemde brief van 8 november 1623: Denkt u dat, als ik tegelijk met die eerdere gedichten nieuwe wens uit te geven, het privilege aan de auteur verbiedt wat een derde zelfs zonder overeenkomst gedaan kan krijgen? (vertaling van Huygens' Latijn).
Cats antwoordt dat dat inderdaad het geval is. Het privilege dat aan Van de Venne is verleend, verbiedt zelfs de auteur zijn eigen gedichten door een ander te laten herdrukken.
-
Huygens' eigenhandig geschreven titel voor boek 4 van zijn Otiorum libri sex. Aanvraagnummer: KA 40a 1622, fol. 2.
-
Titelpagina van Huygens' 'tCostelick Mal, 1622. Aanvraagnummer: KW 2116 B 2
-
Gedrukte titel voor boek 4 van Huygens' Otiorum libri sex, 1625. Aanvraagnummer: KW 759 C 17
Huygens' dilemma
Van de Venne heeft op grond van het privilege nog tot 1629 het alleenrecht om Huygens' succesvolle Zeeuwse debuut te laten drukken en uit te geven. Zolang wil Huygens niet wachten. Natuurlijk moeten de gedichten waarmee hij doorbrak, ook in de bundel komen te staan die hem aan de natie toont als een vaderlandslievende, ijverige, getalenteerde, veeltalige en welopgevoede jongeman. Zijn bundel moet dienen als een portfolio die zijn sollicitatie naar een mooie ambtelijke functie ondersteunt.
Huygens mag zijn eigen in Zeeland gedrukte dichtregels dan wel niet door een andere uitgever dan Van de Venne laten herdrukken en uitgeven. Toch wil hij ze opnemen in zijn Otiorum libri sex. Hij lost dit dilemma op door de exemplaren van de Zeeuwse herdruk uit 1623 op te kopen en in te voegen als boek 4 in zijn Haagse bundel. Hij vervangt de oorspronkelijke titelbladen door een zelf ontworpen titelblad. Op deze titel vermeldt hij: 'Alles vanden Zeewschen Druck ende midsdien onoversien, onverbetert'. Huygens dekt zich dus in tegen kritiek door mee te delen dat deze teksten van de Zeeuwse druk zijn. Tegelijkertijd verontschuldigt hij zich voor de fouten die erin zijn blijven staan. Ik heb deze teksten die helemaal in Zeeland zijn gedrukt, niet kunnen overzien of verbeteren, zegt hij. Het Zeeuwse debuut (zonder de oorspronkelijke titelbladen) is in de Haagse bundel meteen te herkennen. De Zeeuwse druk is van betere kwaliteit dan de Haagse rest van de bundel: het papier is steviger, de druk is mooier, de inkt beter.
-
Titelpagina van de tweede Zeeuwsche druk van Huygens' Voorhout. Aanvraagnummer: KW GW A108.406 [3]
-
Titelpagina van de tweede Zeeuwse Druk van Huygens' 'tCostelick Mall, 1623. Aanvraagnummer: KW GW A108.406 [4]
Zeldzaam
Doordat Huygens de titelbladen van bijna de hele oplage van de tweede Zeeuwse druk van zijn Voorhout en Costelick Mal verwijderde, zijn complete, intacte exemplaren zeldzaam. In 1904 werd melding gemaakt van een exemplaar in de Utrechtse universiteitsbibliotheek en in 1969 beschreef mevrouw M.A. Schenkeveld-Van der Dussen haar exemplaar in een wetenschappelijk tijdschrift. Inmiddels maakt de STCN melding van nog twee exemplaren uit 1623 van Batava Tempe en 't Costelick Mal in Amsterdamse collecties. In buitenlandse bibliotheekcollecties zijn ook enkele exemplaren te vinden. Door een gelukkige aankoop op een Amsterdamse veiling bezit de KB nu eveneens een set van de complete herdruk van Huygens' Zeeuwse debuut.
