Het Vredespaleis
Arthur Eyffinger, Het Vredespaleis, 1988. Aanvraagnummer: ZAA 178
Al meer dan een eeuw is het Vredespaleis een markant monument in Den Haag. Hoe is het Vredespaleis daar terechtgekomen?
Oprichting internationaal gerechtshof
In 1899 werd in Den Haag op initiatief van de Russische tsaar Nicolaas II de Eerste Internationale Vredesconferentie gehouden. Dat gebeurde in Nederland, traditioneel een land dat zich neutraal opstelde én het vaderland van Hugo de Groot, de grondlegger van het moderne volkenrecht.
Op de conferentie werd besloten tot de oprichting van een Permanent Hof van Arbitrage te Den Haag. Dat zou bemiddelen bij geschillen tussen staten om tot vreedzame oplossingen te komen. In 1901 werd dit Hof opgericht en het kreeg een tijdelijk onderdak aan de Prinsengracht 71.
De bouw van een representatieve behuizing werd in 1903 mogelijk na een schenking van anderhalf miljoen dollar door de Schots-Amerikaanse staalmagnaat en filantroop Andrew Carnegie. Voorwaarde was dat er naast het Permanent Hof van Arbitrage een bibliotheek voor internationaal recht zou verrijzen.
Portret van Andrew Carnegie
Andrew Carnegie
Carnegie doneerde genereus aan projecten op het gebied van opvoeding, welzijn en vrede. Zo hechtte hij veel belang aan een voor ieder vrij toegankelijke bibliotheek; wereldwijd financierde hij de bouw van 2500 bibliotheken. De Carnegie Endowment for International Peace in Washington en de in 1911 opgerichte Carnegie Stichting Heldenfonds Nederland herinneren in hun benaming aan zijn filantropie.
De Carnegie Stichting
Op 7 oktober 1903 kwam men overeen de Carnegie Stichting op te richten. De doelstelling luidde: ‘the erection of a Court House and Library for the Permant Court of Arbitration’. Na veel onderhandelen viel uiteindelijk de keuze op het landgoed Zorgvliet aan de Scheveningseweg als locatie voor deze Temple of Peace. Hier had eerder het zomerpaleis ‘Buitenrust’ gestaan van Anna Paulowna, echtgenote van koning Willem II.
Ontwerpen voor het Vredespaleis
De nieuwe stichting schreef een internationale prijsvraag uit om een ontwerp voor het gebouw te laten maken. Veel architecten, onder wie Berlage, de Finse Eliel Saarinnen en de Oostenrijker Otto Wagner stuurden ontwerpen in. Een internationale jury, waarin onder meer P. Cuypers, ontving 216 ontwerpen. De ontwerpen voor het Vredespaleis werden in 1906 uitgegeven in het boek Het Vredespaleis te 's-Gravenhage: de zes bekroonde, benevens veertig andere ontwerpen (aanvraagnummer: KW 1291 C 22). Hieronder zie je een selectie van ontwerpen van nationale en internationale architecten.
-
Het ontwerp dat de tweede prijs kreeg
-
Het ontwerp dat de derde prijs kreeg
-
Het ontwerp dat de vierde prijs kreeg
-
Het ontwerp dat de vijfde prijs kreeg
-
Het ontwerp dat de zesde prijs kreeg
-
H.P. Berlages ontwerp voor het Vredespaleis
-
Het ontwerp van de Finse architect Saarinen
-
Het ontwerp van Eduard Cuypers
-
Het ontwerp van J.F. Groll
-
Het ontwerp van H. van Buren Magonigle
-
Het ontwerp van F. Debat
-
Het ontwerp van Emil Töry
-
Het ontwerp van W. Kromhout
-
Het ontwerp van G. Mancini
-
Het ontwerp van J. Zimmermann
Opmerkelijk weinig moderne architecten hadden belangstelling getoond. Daardoor hadden de meeste inzendingen een conservatief karakter, met veel neo-stijlen en imitatiebarok. De niet echt enthousiaste jury kende uiteindelijk de prijs toe aan de Fransman Louis Cordonnier. Deze was geen totaal onbekende, want hij had voordien een ontwerp ingestuurd voor het beursgebouw in Amsterdam.
Afgeslankt ontwerp
Het oorspronkelijke ontwerp van Cordonnier, met maar liefst vier torens, werd overdadig en te kostbaar gevonden. In samenwerking met de Haarlemse architect J. van der Steur werd het ontwerp aan de Nederlandse technieken en materialen en aan het budget aangepast. Het resultaat is een mengeling van Hollandse neo-renaissance en een Frans kasteel, met slechts één toren. Op 30 juli 1907 werd symbolisch de eerste steen voor het nieuwe gebouw gelegd tijdens de Tweede Haagse Vredesconferentie.
-
Het oorspronkelijke ontwerp van Cordonnier
-
Zijaanzicht van Cordonniers oorspronklijke ontwerp
-
De rechterzijkant van Cordonniers ontwerp
Een internationaal gebouw
Tijdens deze conferentie kwam de oproep om het Vredespaleis in te richten met giften van de deelnemende landen, om zo een mondiaal streven naar vreedzame bemiddeling tot uitdrukking te brengen. Veel landen hebben inderdaad een bijdrage geleverd voor het gebouw en de tuin. Die hebben daardoor een internationale uitstraling gekregen. Zo werden uit Nederlands-Indië en Brazilië houtsoorten aangevoerd voor de lambriseringen, uit Italië kwam het marmer voor de grote hal en Duitsland schonk het toegangshek. De bronzen entreedeuren in art nouveaustijl kwamen uit België en het torenuurwerk was een geschenk van Zwitserland.
Een ontwerp voor de tuin
De Engelse landschapsarchitect Thomas Mawson leverde het winnende ontwerp voor de tuin. Daarin had hij onder meer een vredesfontein en een vredestempel opgenomen, maar deze sneuvelden ook wegens budgetoverschrijding. De rozentuin en de langgerekte vijver uit zijn ontwerp bleven behouden. Bij de aanleg van de vijver gebruikte Mawson de natuurlijke loop van de Haagse Beek. Verder kregen in de tuin het door Chili geschonken beeld ‘Gruwelen van de Oorlog’ en een beeld van Erasmus een plaats.
Opening
Op 28 augustus 1913 werd het Vredespaleis officieel geopend in aanwezigheid van koningin Wilhelmina en Andrew Carnegie. De Nederlandse Nobelprijswinnaar voor de Vrede Tobias Asser ontbrak helaas, hij was een maand eerder overleden. Het hoge gezelschap werd in een open koets naar het paleis gereden en met alle egards ontvangen. In aanwezigheid van talloze genodigden overhandigde Carnegie de sleutel van het Vredespaleis aan de Raad van Beheer van het Permanente Hof van Arbitrage.
Ter gelegenheid van de opening werden verschillende publicaties uitgebracht. Zo publiceerde De Algemene Bond voor Vrede door Recht een bundel met bijdragen van onder meer Hjalmar Hammarskjöld, de vader van de latere secretaris-generaal van de VN, en van Bertha von Suttner en Louis Renault, Nobelprijswinnaars voor de Vrede. Minder idealistisch getinte publicaties, zoals En Voyage aux Pays-Bas, een reisgids ter gelegenheid van de “Inauguration du Palais de la Paix” en “le centenaire de la constitution Néerlandaise”, probeerden met Hollandse handelsgeest niet alleen de vrede maar ook het toerisme te bevorderen.
Het Vredespaleis: gedenkboek ten dage van de plechtige opening op 28 Augustus 1913, 1913. Aanvraagnummer: 5294997
Oorlog
Tien maanden na de officiële ingebruikname van het Vredespaleis werd in Sarajewo de Oostenrijks-Hongaarse kroonprins Franz Ferdinand vermoord; in augustus 1914 was de Eerste Wereldoorlog uitgebroken. In het tijdschrift De Amsterdammer verscheen een spotprent van het Vredespaleis met de tekst: “Wegens faillissement te huur of te koop”. Architect Cordonnier ontwierp een basiliek voor de militaire begraafplaats bij Arras; tienduizenden gevallenen rusten er in vrede.
Het Vredespaleis nu
Het Vredespaleis in 2024
Meer dan honderd jaar later staat het symbool van vrede en recht er nog majestueus bij. Naast het oorspronkelijke Permanent Hof van Arbitrage (PCA) huisvest het het Internationale Gerechtshof (ICJ), de Haagse Academie voor Internationaal Recht en natuurlijk de Bibliotheek van het Vredespaleis, met haar indrukwekkende collectie internationaal recht.
Tegenwoordig zijn in Den Haag meer instellingen op het terrein van internationaal recht gevestigd. Het Internationaal Strafhof (ICC), het Joegoslavië Tribunaal (ICTY) en de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) zijn de belangrijkste.
In de geest van Andrew Carnegie biedt het Vredespaleis niet alleen huisvesting aan instellingen die bijdragen aan het bewaren van de wereldvrede. De stad Den Haag is, in de woorden van voormalig VN Secretaris-Generaal Boutros Boutros-Gali, als the world’s legal capital een forum geworden voor ontmoeting en dialoog tussen mensen die zich voor vrede en gerechtigheid willen inzetten.
Literatuur
- Het Vredespaleis: gedenkboek ten dage van de plechtige opening op 28 Augustus 1913, 1913. Aanvraagnummer: 5294997
- Arthur Eyffinger, The Hague, international centre of justice and peace, 2003. Aanvraagnummer: 5177785
- Johan Joor, Heikelina Verrijn Stuart, Bouwen aan vrede: honderd jaar werken aan vrede door recht: het Vredespaleis, 1913-2013, 2013. Aanvraagnummer: 5295714
