Taptoe
Taptoe nummer 1, 1 oktober 1953
Van katholiek jeugdtijdschrift tot crossmediaal concept: generaties kinderen groeien tussen 1953 en 2016 op met het tijdschrift Taptoe.
Het jeugdtijdschrift Taptoe verschijnt voor het eerst op 1 oktober 1953. Het is de voortzetting van het katholieke kindertijdschrift Weekblaadje voor de Roomse Jeugd (1916-1941) en Roomse Jeugd (1946-1953). Misschien is dat de reden dat de eerste jaargang van Taptoe te boek staat als ‘jaargang 35’.
Titel
Een taptoe is een militaire parade met muziek. De term is afgeleid van het trompetsignaal 'tap toe', dat vroeger in kazernes werd gebruikt om de dag af te sluiten. Over de keuze van de naam van het kindertijdschrift zegt de redacteur: 'Bij taptoe denk je aan vrolijke muziek en daar doet ons blad ook aan denken.' De redacteur noemt zichzelf ‘Taptoeblazer’ en de lezers worden aangesproken als bewoners van ‘Taptoestad’ en ‘Taptoeland’. Op de voorkant van het eerste nummer staat een jongen die op een trompet blaast.
Katholieke stempel
De Taptoe is een product van de verzuilde samenleving. Het is goedgekeurd door de ‘Keurraad voor Katholieke Jeugdlectuur’ en in de oudste nummers vinden we een stichtelijk woord van de bisschoppelijke censor, eerst P. J. M. Heskens en vanaf 1958 drs. Th. Zwartkruis. Ieder nummer bevat een kinderpreek en missionarissen vertellen in het blad over hun missiewerk onder ‘primitieve volkeren’. Woorden als ‘boete’ en ‘zonde’ vallen regelmatig.
In oktober 1958 wordt het tijdschrift De Engelbewaarder opgenomen in Taptoe. Dat gaat zonder veel omhaal. Aan de lezers van De Engelbewaarder wordt gemeld: 'De Engelbewaarder was een fijn blad. Hartelijk welkom in de Taptoe-familie.'
-
Knutseltip voor Beatles-fans in Taptoe 1, 3 oktober 1964
Natuur, techniek en geschiedenis
Vanaf het begin is er in Taptoe veel aandacht voor wetenschappelijke onderwerpen: natuur, techniek en geschiedenis. Platen van dieren staan al in de eerste jaargangen. Er verschijnen artikelen over oude Romeinse steden en Michiel de Ruyter (‘Schipper naast God’). In november 1964 wordt aan de hand van Amerikaanse illustraties een maanverkenning uitgelegd. En er is bijvoorbeeld aandacht voor pygmeeën: de ‘dwergen van de wildernis’.
Geen lering zonder vermaak
De verhalen in Taptoe zijn vaak een mengvorm van lering en vermaak: niet zelden gaan ze over historische of eigentijdse thema’s. Zo is er in de jaren zestig een lang vervolgverhaal over een arme zwarte familie in de VS (‘Van slavernij naar vrijheid’) en een over een Oost-Duitse familie die naar het Westen probeert te vluchten. Een citaat daaruit tekent de belerende toon: 'Van zo’n systeem dat van de mensen slaven maakt kun je ook niets verwachten. Dat schijnen de communisten maar nooit te begrijpen.’
Strips en illustraties
Aan illustraties is in Taptoe nooit gebrek. In de loop der jaren hebben verschillende grote namen aan Taptoe meegewerkt: Jan van der Voo, Ben Verhagen, Diet van Beek, Henk Evertzen, Carol Voges en The Tjong Khing. Iedere aflevering bevat ook een foto van een filmster of een popartiest.
Vanaf het allereerste nummer staan er strips in Taptoe, te beginnen met ‘De avonturen van Teddy en Tipo’. In latere jaargangen verschijnen strips als Clio en Pluk (Jan Steeman), Yogi Beer, Tommy (Jan Kruis), Plumoo (Michel Douay), De boze grootvizier (Iznogoedh; door Tabary en Goscinny), Robinson (Fred Julsing), Joachim en Iris (Theo Steeman), Lancelot (Gerrit Stapel), Sulle Hooms en Bert J. Prulleman (Gerrit de Jager en Wim Stevenhagen). In de jaren negentig scoort Taptoe met strips als Cor Daad (Hanco Kolk) en Oktoknopie (Gerard Leever).
Wie de strips door de jaren heen bekijkt ziet de samenleving veranderen. In oude strips roken alle stoere mannen en hebben de moeders een schort voor. De kinderen zijn zonder uitzondering wit. In de jaren zeventig doen de eerste 'allochtonen' hun intrede.
-
Taptoe 6, 7 november 1964
-
Taptoe 30, 23 april 1966
-
Modernisering
Aan het begin van de jaren tachtig worden de jeugdtijdschriften van Malmberg minder populair. In oktober 1983 maakt de uitgever bekend dat hij wil stoppen met het uitgeven van Taptoe. Uiteindelijk gaat het tijdschrift van een wekelijkse naar een tweewekelijkse frequentie. Met een kleine redactie en wat aangekochte kopij uit het buitenland houdt Taptoe het nog decennia lang vol.
Themanummers en multimedia
De jeugdbladen van Malmberg verhuizen in 2009 naar Blink uitgevers en worden flink gemoderniseerd. Taptoe wordt ‘conceptueel gebaseerd op een adventure-game’, waarbij de website Taptoe.nl een grote rol speelt. Elk nummer behandelt een thema, dat terugkeert in alle moppen, verhalen, strips en quizzen in het blad. Vrijwel meteen wint Taptoe hiermee de Mercurprijs voor ‘crossmediaal concept van het jaar’.
-
Taptoe 31, 24 april 1982
-
Taptoe 3, 25 oktober 2002
-
De laatste Taptoe, augustus 2016
Taptoe’s opvolger is Wild van Freek
Maar de oplagecijfers blijven dalen (120.000 in 1995 tegen 25.000 in 2015) en de uitgever besluit tot een radicale ingreep: in augustus 2016 komt er een einde aan Taptoe. In het laatste nummer wordt aangekondigd dat er 'iets nieuws' komt. Een maand later blijkt dat de uitgever de tijdloze populariteit van de dier- en natuurverhalen uit Taptoe gebruikt voor een nieuw concept: het maandelijkse tijdschrift Wild van Freek rond de bekende bioloog Freek Vonk. Dat blad verschijnt nog altijd.
Taptoe in de KB
Niet alle afleveringen van Taptoe zijn bewaard gebleven in de collectie van de KB. Pas vanaf 1973, toen het vrijwillige nationale depot van Nederlandse publicaties werd ingesteld, kreeg de KB het tijdschrift iedere week toegestuurd door de uitgever. Van de twintig voorafgaande jaargangen ontbreken de nodige nummers. In de KB-catalogus zie je welke jaargangen en nummers aanwezig zijn, ze zijn verdeeld over meerdere reeksen aanvraagnummers. Aanvullingen van complete jaargangen uit de periode 1953-1973 zijn heel welkom.
Via de KB-catalogus kun je de oude jaargangen van de Taptoe opvragen om te bekijken in de leeszaal van de KB. In Delpher vind je 109 afleveringen van het blad, uitgegeven tussen 1953 en 1959. De website is helaas niet gearchiveerd in het Webarchief.
