Margriet, weekblad voor vrouwen en meisjes

Wie de vele jaargangen van het weekblad Margriet doorbladert (en dat kan in Delpher) realiseert zich hoeveel er in de afgelopen driekwart eeuw is veranderd in de positie van de vrouw.

In het begin: kinderen centraal

Op het omslag van het eerste nummer staat geen vrouw, maar een kind. Dat geeft wel aan waar de focus ligt in de beginjaren: bij de vrouw als verzorgster van haar gezin. Zij breit kleding voor de kinderen, maakt een herenhoed schoon en krijgt adviezen van een ‘paedagoog’ over de opvoeding. 'De kinderziel is zoo iets teers en broos, dat het bijna misdadig is ze door onnoodige hardhandige methoden te kwetsen' stond in het derde nummer van Margriet (14 oktober 1938). Maar er is dan ook al aandacht voor de vrouw zelf.

De nieuwste hoedjes uit Parijs komen langs, evenals de eerste schoonheidstips: 'Er zijn menschen die denken, dat het noodzakelijk is, het haar iedere week te waschen. Dit is absoluut niet noodig … Eenmaal in de maand is ruim voldoende' (28 oktober 1938). Tijdens het koffiedrinken mag de lezeres wegdromen bij een romantisch feuilleton.

Margriet weet raad

Al in het eerste nummer nodigt Margriet lezeressen uit om vragen en problemen voor te leggen aan de redactie, want ‘Margrietje weet ’n heele boel.’ Dat maakt van Margriet een interactief tijdschrift avant-la-lettre; het levert stapels post op. Veel verzoeken om een specifiek breipatroon of een oplossing voor een lastig schoonmaakklusje, maar vanaf het begin ook veel brieven over kinderen en relaties. De toon van de adviezen is belerender dan we nu gewend zijn: 'Wel, duifje, als je de raad die ik je geef toch niet denkt te kunnen volhouden, kan ik deze net zoo goed niet geven, is ’t niet? Ik geloof dat jij een beetje lui bent!' (18 mei 1946). De brievenrubriek was zo succesvol dat het concurrerende damesblad Libelle het idee in 1940 overnam.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog legde de bezetter ook Margriet een publicatieverbod op. De eerste naoorlogse exemplaren van Margriet vielen op 3 november 1945 weer op de deurmat. Acht velletjes A4 in zwart-wit, meer papier was er niet. Wie zich wilde abonneren, kwam op een wachtlijst. De brei- en naaipatronen zijn aangepast aan de naoorlogse schaarste. Lezeressen krijgen adviezen over hoe je een moderne ‘Amerikaanse’ trui breit van uitgehaalde wol, een schortje maakt van een te klein jurkje, of een kinderjurkje van vier rode herenzakdoeken. Met de recepten moet Margriet zich beperken tot de artikelen die in de distributie beschikbaar zijn of komen. Zo meldt het weekblad blij: ‘Er is weer cacao!’ en zet er direct een recept onder.

Kort na de oorlog verschijnt de eerste druk van het bekende Margriet kookboek, dat al in 1970 een 19e druk beleeft, en daarna ook onder andere titels veelvuldig is herdrukt. In de jaren ’50 en ’60 brengt Margriet ook andere nevenseries op de markt, zoals de populaire Winterboeken en de Margriet pocketserie met populaire lectuur.

Jaren zeventig: openheid en emancipatie

In de jaren zeventig komen gaandeweg controversiële onderwerpen aan bod, zoals seksualiteit en ontkerkelijking. De toenmalige hoofdredacteur, Hanny van der Horst, gaat er prat op dat Margriet hierin voorop liep: “Wij stonden aan de wieg van de openheid.” Het woord emancipatie valt en Margriet houdt een enquête over de werkende vrouw. Wat blijft zijn de rubrieken over mode (steeds vaker koopt de vrouw kleding, in plaats van die zelf te maken), make-up, koken, tuinieren en problemen met relaties en kinderen. Toch verandert de invalshoek: de vrouw offert zichzelf niet langer op, maar mag zich ontwikkelen en plezier maken. Ook de toon wordt minder belerend. 'Zo’n blad heb je voor de gezelligheid', zei Van der Horst daarover, 'en dat is geen lelijk woord.'