Tom Poes en Heer Bommel
Taalgebruik
In de Bommelsaga zelf keren steeds dezelfde herkenbare personages terug, die op satirische wijze een archetype van een bepaald beroep of maatschappelijke functie verbeelden. Zo is er burgemeester Dirk Dickerdack, die de bestuurlijke macht vertegenwoordigt, commissaris Bulle Bas als vertegenwoordiger van de politie, J.B.S.V. Dorknoper als ambtenaar en professor Prlwytzkofsky als vertegenwoordiger van de wetenschap. Elk van deze personages heeft een geheel eigen spreektaal, waardoor de wereld van Tom Poes en Heer Bommel tot leven komt.
Het taalgebruik van deze personages is bijzonder creatief en kenmerkt zich door talrijke verzonnen woorden en uitdrukkingen, zoals ‘minkukel’ en ‘denkraam’. Ook uitdrukkingen als ‘als je begrijpt wat ik bedoel’ en ‘een eenvoudige doch voedzame maaltijd’ zijn onderdeel geworden van de Nederlandse taal. Sommige van Toonders woorden en uitdrukkingen zijn zelfs opgenomen in het Van Dale-woordenboek.
Onderscheidingen
Daarnaast bevatten veel verhalen tijdloze maatschappijkritiek op uiteenlopende thema’s, zoals kapitalisme (De bovenbazen), racisme en discriminatie (Het boze oog), milieuproblematiek (Het Bommel-verschiet) en bureaucratie (Het einde van eindeloos).
Deze combinatie van humor, taalgebruik, satire en maatschappijkritiek heeft ertoe bijgedragen dat de verhalen uiteindelijk als literatuur werden erkend. Zo werd Toonder al in 1954 benoemd tot lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Daarnaast ontving hij verschillende literaire onderscheidingen, waaronder de Tollensprijs in 1992. In 1995 werd hij bovendien benoemd tot erelid van het Genootschap Onze Taal.
Online bronnen
- De gehele originele Bommelsaga is ook online te vinden in de gedigitaliseerde kranten van Delpher. Zoek bijvoorbeeld op: De Telegraaf, 16 mrt. 1941 t/m 20 nov. 1944; de Volkskrant, 10 mrt. 1947 t/m 11 jan. 1965; en de Nieuwe Rotterdamsche Courant (later NRC), 10 mrt. 1947 t/m 20 jan. 1986.
- Voor meer achtergrondinformatie over de Bommelsaga, Marten Toonder en de Toonder Studio's verwijzen we naar enkele artikelen van het Literatuurmuseum:
- Daarnaast is het volledige archief van de Toonder Studio's te raadplegen bij het Literatuurmuseum.