Mijnheer Prikkebeen

Het verhaal van Monsieur Cryptogame draait om de titelfiguur die zijn aanstaande huwelijk met Elvire probeert te ontvluchten. Zij vindt het maar niks dat Cryptogame de hele dag vlinders loopt te vangen terwijl hij zijn aandacht op haar zou moeten richten. Cryptogame twijfelt echter of hij wel zo verliefd is op haar. Hij besluit weg te gaan, maar niet voordat hij door Elvire wordt gedwongen een huwelijksbelofte te tekenen.

Tijdens zijn omzwervingen trouwt Monsieur Cryptogame met een Provençaalse. Hij vraagt zich af of hem bigamie kan worden verweten. Hij krijgt nog meer last van die gedachte als hij Elvire tegenkomt. Na veel verwikkelingen komt Elvire erachter dat Cryptogame met de Provençaalse is getrouwd. Ze spat uiteen van woede. Cryptogame komt erachter dat zijn vrouw al acht kinderen heeft van haar vorige man. Dit blijkt voor hem geen bezwaar, en zo leven zij nog lang en redelijk gelukkig.

In de Nederlandse versie, die een vertaling is van de Duitse bewerking door Julius Kell, wordt de verloofde Elvire vervangen door de jaloerse zuster Ursula. Zowel de Duitse als de Nederlandse versie waren immers bedoeld voor kinderen (in tegenstelling tot het oorspronkelijke verhaal) en amoureuze verwikkelingen werden niet passend geacht. Tien plaatjes uit het originele verhaal, waarin amoureuze verwikkelingen en gewelddadige taferelen waren afgebeeld, verdwenen dan ook uit deze versie. De naam Cryptogame (een samentrekking van de Griekse woorden ‘kryptos’ (verborgen) en ‘gamos’ (huwelijk) wordt vertaald als ‘Prikkebeen’ (Oudnederlands voor ‘spillebeen’).

Gerrit Komrij en Prikkebeen

Meneer Prikkebeen was een succesvol boek in Nederland. Het kreeg vele herdrukken en werd herhaaldelijk als kindervoorstelling opgevoerd aan het begin van de vorige eeuw. In 1980 verscheen een hertaling van de hand van Gerrit Komrij onder de titel De zonderlinge avonturen van Primus Prikkebeen. Komrij gebruikte de oorspronkelijke tekst van Töpffer en liet zelfs de figuur van verloofde Elvire herleven, waarmee een einde kwam aan de door Kell en Gouverneur bedachte figuur Ursula.

Komrij werd bij de voorpublicatie van zijn bewerking van het verhaal in 1979 geïnterviewd door Het Parool. Hij vertelde: 'Bij Töpffer kan je prachtig zien hoe het stripverhaal op touw wordt gezet. In het begin al ligt een dame in bed van liefdesgeluk te dromen. Dat hele stuk heeft Goeverneur weggelaten. Voor kinderen is het keurig een zuster geworden, Ursula, die wil niet dat hij vlinders vangt. Die gaat hem achterna om hem dat vlindervangen ook te beletten. [...] De twee missionarissen die in de buik van de walvis verzeild raken waar ook Prikkebeen is terechtgekomen nadat hij van een schip is gesprongen om aan Elvire te ontkomen, zijn bij Goeverneur een boer en zijn knecht geworden. Die kwamen bij Töpffer uitstekend van pas om Prik en de eveneens door de walvis verslonden heerlijke boerenmeid in de echt te verbinden. Alle toespelingen op wat missionarissen botvieren tijdens een danspartij in de buik van een walvis, zijn bij Goeverneur geheel verdwenen.'

Prikkebeen in de KB

Het boek Mijnheer Prikkebeen kan worden ingezien in de leeszaal Bijzondere Collecties als je het reserveert via de KB-catalogus. Het boek is ook volledig gedigitaliseerd en via de knop hieronder te bekijken.

• Beaumont, Elie de, Mons. Cryptogame en zijn metamorphose, Trio, 's Gravenhage 1960. Aanvraagnummer: 6092 H 22.
• Beuming, Marie-Louise. Monsieur Cryptogame en Mijnheer Prikkebeen: over de bewerkingen van een oud boekske. Tilburg, Mdprodux, 1995. Aanvraagnummer: 5283949
• Kossmann, F.K.H., Rodolphe Töpffer, de vader van Mr. Cryptogame, Ad. Donker, Rotterdam 1946. Aanvraagnummer: 993 F 75.
• Kotterer, Frans. ‘Prik vlucht voor ‘t huwelijksnest. Hoe Gerrit Komrij lieve zuster Ursula ontmaskert en Töpffer eer bewijst’. Het Parool, 9 november 1979.
• Hans Matla [bew., uitbreiding en red.: Hans Matla ; m.m.v. van Joan van der Wyck ... et al.], Stripkatalogus : de negende dimensie : officiële cumulatieve stripografie (...) Panda, ’s-Gravenhage, 1998. Aanvraagnummer: LZ POP.C 45 MAT
• Willem van Helden, Rob van Eijck, Jos van Waterschoot, Joost Pollman, Strips! 200 jaar Nederlands beeldverhaal. Eindhoven: Lecturis, 2013. Aanvraagnummer: 16001759 / LZ POP.C 45. STR