Kuifje

Internationaal succes en politieke gevoeligheden

De avonturen van Kuifje zijn in achtenvijftig talen verschenen en er zijn meer dan tweehonderd miljoen albums verkocht. In China werd Kuifje pas in 2001 officieel geïntroduceerd, deels vanwege gevoelig liggende verhalen als Kuifje in Tibet (1960), deels vanwege auteursrechtelijke obstakels. De Blauwe Lotus, waarin Hergé ten tijde van de Japanse bezetting partij kiest voor China, verscheen eerst in 1993 in het Japans.

Kuifje en zijn tegenspelers

Kuifje is een ouderwetse held: dapper en onvermoeibaar, degelijk en onkreukbaar. De braverik wordt omringd door vermakelijke medespelers, zoals de goedzakkige, whiskydrinkende kapitein Haddock. Veel aandacht kreeg Haddocks scheldvocabulaire, waaronder het welbekende 'duizend bommen en granaten!'. Andere personages zijn het blunderende detective-duo Jansen en Janssen, de opera-diva Bianca Castafiore en de eigenzinnige en hardhorende professor Zonnebloem.

Controversiële onderwerpen

Hergé is vaak verweten dat zijn visie op de wereld politiek incorrect, bevooroordeeld en discriminerend was. Daarom werden albums deels of geheel aangepast. In de eerste Amerikaanse editie van Tintin in America (1973) werden enkele stereotype afbeeldingen van zwarte Amerikanen weggelaten. Voor een heruitgave in 1971 van Het zwarte goud (1950) zijn pagina’s aangepast om de Palestijnse kwestie te verwijderen. En in 1954 werden wijzigingen aangebracht in De geheimzinnige ster (1946): de slechteriken waren niet langer Amerikanen, maar afkomstig uit het fictieve Sao Rico. De ‘te joodse’ naam Blumenstein werd veranderd in Bohlwinkel. 

Het album dat in de loop der jaren de meeste weerstand heeft opgeroepen is Kuifje in Congo, in Nederland later Kuifje in Afrika getiteld. Dit is vaak bestempeld als racistisch en kolonialistisch. Er was ook kritiek op hoe er met dieren werd omgesprongen. Thema en toon van het verhaal waren Hergé ingefluisterd door zijn werkgever Norbert Wallez, die de Belgische jeugd iets wilde leren over de waarden van het kolonialisme. Later bekende Hergé dat onwetendheid en paternalisme de oorzaken waren van deze ‘jeugdzonde’. Hij hertekende het album zodat de verwijzingen naar Congo als Belgische kolonie verdwenen. In de jaren ‘70 verwijderde Hergé op verzoek van de Scandinavische uitgevers een scène waarin Kuifje met dynamiet een neushoorn laat ontploffen. In 2005 verscheen een ingekleurde versie in het Engels voorzien van uitleg over de historische context. In 2007, na een uitspraak van de Britse Commission for Racial Equality, verplaatsten boekverkopers Tintin in the Congo naar de volwassenenafdeling. Door die uitspraak werd het album in Groot-Brittannië zeer goed verkocht.

Parodieën en pastiches

Er zijn tientallen parodieën op Kuifje gemaakt. Inmiddels zijn er meer persiflages in omloop dan oorspronkelijke titels. Vele daarvan zijn politiek-anarchistisch of pornografisch van aard, zoals Kuifje in El Salvador en Kuifje in Zwitserland. Maar ook is opgetekend hoe Kuifje de strijd aangaat met een andere superheld in Tintin contre Batman en hij werkt samen met Sherlock Holmes in Sherlock et Tintin. Sinds eind vorige eeuw treden de erven Hergé streng op tegen Kuifje-parodieën. In 1995 werd graficus en Hergé-bewonderaar Joost Veerkamp beschuldigd van plagiaat: voor Vrij Nederland had hij zes paginagrote pastiches op Kuifje-omslagen getekend. Deze zaak werd uiteindelijk geschikt.

De Alfa-kunst

Tijdens de voorbereidingen van het vierentwintigste Kuifje-album (Kuifje en de Alfa-kunst) overleed Hergé. Van dit verhaal - over de handel in kunstvervalsingen en een mysterieuze sekte - bleven ruwe schetsen, een onvoltooid scenario en enkele pagina's over. Op basis hiervan werd door verschillende tekenaars een facsimile-uitgave gemaakt die in 1986. In 1988 verscheen een anonieme editie van Tintin et l'Alph-art. Bekender is de versie van de Canadese tekenaar Yves Rodier uit 1995. Van zijn interpretatie bestaan verschillende edities, alle pagina’s daarvan zijn online te vinden. Rodier heeft met Studio Hergé gesproken over een gezamenlijke officiële versie van het album, maar omdat Hergé’s weduwe geen toestemming gaf, is het nooit tot publicatie gekomen.

Kuifje in de KB

Naast de reguliere albums bezit de KB enkele bijzondere uitgaven van Kuifje. Bij voorbeeld een pop-up boek Explorers on the moon uit 1992 (aanvraagnummer BJ Z0314), een spelletjesblok uit 1986 (aanvraagnummer ND 1986/2225) en Tufke: Kuifje in het Fries uit 1993 (aanvraagnummer 5054770). De boeken kunnen alleen op aanvraag worden ingezien in de leeszaal Bijzondere Collecties na aanvraag via dit formulier. De relevante gegevens vind je in de KB-catalogus.