Van de wortelkindertjes
Omslag van Van de wortelkindertjes [1913]
In 1906 publiceert uitgeverij Schreiber het prentenboek Etwas von den Wurzelkindern. De negen paginagrote tekeningen, waarin de natuur verpersoonlijkt wordt, zijn gemaakt door Sibylle von Olfers (1881-1916). Het boek wordt tegenwoordig beschouwd als een Jugendstil-klassieker en is nog steeds populair in met name antroposofische kringen.
Inhoud
Het verhaal gaat over wortelkindertjes, een soort natuurwezentjes die onder de grond slapen en dromen. Als de lente komt, maakt hun moeder hen wakker en zet hen aan het werk. De kinderen naaien kleren, elk in een kleur die bij hen past: het sneeuwklokje kiest een wit lapje, de boterbloem heldergeel, het klaproosje vuurrood. Daarna moeten alle insecten worden gewassen en gepoetst en bijgeschilderd. Intussen warmt boven de grond de lentezon de aarde op en groeien de eerste blaadjes aan de bomen.
Als al het voorbereidende werk klaar is, maakt Moeder Aarde met haar sleutels de poort naar de aarde open en klimmen de wortelkindertjes en insecten uit de aarde, het veld en het bos in en het water op. Ze maken de hele zomer lang veel plezier. Aan het einde van het boek wordt het herfst en gaan de wortelkindertjes terug onder de grond om het nieuwe jaar af te wachten.
-
Moeder Aarde wekt de wortelkindertjes, uit: Van de wortelkindertjes, 1913
-
De wortelkindertjes wassen en beschilderen insecten, uit: Van de wortelkindertjes, 1913
-
De wortelkindertjes vieren feest in de bloemenwei, uit: Van de wortelkindertjes, 1913
Nederlandse vertaling
Het originele Duitse prentenboek is van 1906. In 1913 brengt uitgeverij Kluitman een vertaling op de Nederlandse markt onder de titel Van de wortelkindertjes. De berijmde tekst van deze Nederlandse bewerking is van Alfred Listal, die later ook zelf kinderboeken gaat schrijven en illustreren. Het verhaal begint zo:
Zeg, ken-je de Wortelkindertjes niet
Die den heelen winter slapen,
Diep in den grond, waar niemand ze ziet,
De kleine, pittige knapen,
En meisjes ook, die nóg kleiner zijn,
Maar even lief en even fijn?
En als het op d’ aarde weer lente wordt
Dan komt hun moedertje, met een wit schot
En een pas gesteven kapje,
Die roep ze: “Wordt wakker, nu sliep je genoeg!
“De wei wordt al groen, en de zon schijnt al vroeg!
“Hier heb-je schaar en lapje:
“Maakt daar wat keurige kleertjes van,
“Waarmee je fijntjes naar boven kan,
“Elk in een nieuw japonnetje
“Naar ’t lieve lente-zonnetje!”
Op het omslag en titelblad van de uitgave staat de volgende regel uit het verhaal: "Onder den grond, zoo diep, zoo diep, wie weet er wat daar sliep?". De schutbladen zijn gedecoreerd met silhouetten van de wortelkindertjes die verschillende grassen en bloemen dragen. Het boek bevat afwisselend tekstpagina's en paginagrote illustraties. De scènes onder de grond zijn bladvullend weergegeven en de scènes boven de grond zijn omlijst door weelderige botanische kaders in Jugendstil-stijl. De overgang tussen beide types illustraties wordt gemarkeerd door een grote plaat in het midden die over twee pagina's laat zien hoe de wortelkindertjes en insecten boven de grond komen.
Nieuwe illustraties
In 1926 publiceert Kluitman een herdruk van het verhaal met nieuwe platen getekend door Freddie Langeler (1899-1948). Haar platen stralen een knusse gezelligheid uit. In deze illustraties zijn de wortelkindertjes minder abstract: hun lichaampjes hebben meer vorm gekregen, ze hebben individuele gezichtsuitdrukkingen en dragen getailleerde jurkjes. Moeder Aarde is in deze versie een zorgzaam en zeer vriendelijk ogend omaatje geworden, terwijl ze er bij Van Olfers met haar strenge kapje en hoekige kin en neus ietwat heksig uitziet.
-
Moeder Aarde wekt de wortelkindertjes. Uit: De wortelkindertjes, 2001
-
De wortelkindertjes wassen en beschilderen insecten. Uit: De wortelkindertjes, 2001
-
De bloemenkindertjes vieren feest in de bloemenwei. Uit: De wortelkindertjes, 2001
Herdrukken
Beide versies van het prentenboek (met de oorspronkelijke platen van Von Olfers en met de nieuwe platen van Langeler) worden in de hele twintigste eeuw regelmatig herdrukt. Zo verschijnt in 1996 bij Kluitman een nieuwe variant van De wortelkindertjes die 14 keer wordt herdrukt. Deze uitgave bevat de platen van Freddie Langeler en een nieuwe tekst op rijm door Annemarie Dragt. In deze versie begint het verhaal zo:
Diep in de grond, tussen de wortels van de bomen
liggen de Wortelkindertjes te dromen.
De hele winter slapen ze daar,
lekker warm, dicht op elkaar.
Maar dan breekt op aarde de lente aan
en moeten de Wortelkindertjes opstaan.
Daar komt hun moeder aangelopen.
“Kom kinderen, doe je oogjes open!
Kijk, hier is mijn lappenmand
vol vrolijk gekleurde stofjes en band.
Maak hier maar nieuwe kleertjes van,
zodat je mooi naar boven toe kan.”
Achterin het boek is een pagina opgenomen met informatie over Freddie Langeler: "De illustratrice Freddie Langeler was in de jaren '20 en '30 zeer bekend vanwege de vele (kinder)boeken die ze illustreerde. Ze heeft nooit een speciale tekenopleiding gevolgd, maar ontwikkelde zichzelf. Vanaf 1913 werkte Freddie Langeler regelmatig voor uitgeverij Kluitman. Een aantal van de door haar geïllustreerde prentenboeken zijn klassiek geworden en spreken ook vandaag nog zeer tot de verbeelding." De oorspronkelijke editie van De Wortelkindertjes met platen van Sibylle van Olfers en teksten van Alfred Listal wordt niet vermeld.
Niet alleen de oorspronkelijke uitgever Kluitman publiceert herdrukken van De Wortelkindertjes. Zo verschijnt in 1984 een nieuwe versie bij uitgeverij Christofoor, onder de titel Het verhaal van de wortelkindertjes. Dit boek bevat de oorspronkelijke platen van Sibylle von Olfers en is opnieuw uit het Duits vertaald naar proza door Ineke Verschuren. Het boek beleeft in 2016 zijn 7e druk.
Christofoor brengt in 2007 ook een muziekversie van het prentenboek uit: Het muzikale verhaal van de wortelkindertjes, met liedteksten van Wil Timman-Botter en melodieën van Reginald van Oudheusden. De uitgave bevat naast het oorspronkelijke verhaal en de originele illustraties van Van Olfers bladmuziek en liedteksten, plus een cd waarop het verhaal wordt voorgelezen met muzikale omlijsting, de gezongen liedjes en een instrumentale versie van de liedjes. "Zij die het verhaal en de liedjes over de wisseling van de seizoenen hebben gehoord, zullen de Wortelkindertjes kunnen nazeggen: "Dat is fifalderafijn!"
Antroposofie
De oorspronkelijke uitgave van het prentenboek werd vrijwel direct omarmd door verschillende sociale en pedagogische stromingen van rond 1900. Het past goed in het toenmalig vooruitstrevende gedachtegoed dat de arbeidersklasse via kunst en schoonheid opgevoed diende te worden tot goede wereldburgers die eendrachtig samenwerken, zoals de wortelkindertjes.
Ook in de 21e eeuw is Van de wortelkindertjes nog steeds een populair prentenboek in antroposofische kringen en voor gebruik op Vrije Scholen. Het verhaal geeft op kinderniveau inzicht in de kringloop van het leven: van schijnbare stilstand in de winter via de uitbottende natuur in de lente, de vreugde en overvloed van de zomer en de terugkeer naar verstilling in de herfst en de volgende winterslaap. Het verhaal van de wortelkindertjes wordt op school en soms thuis uitgebeeld d.m.v. genaaide vilten figuurtjes die in tafereeltjes worden uitgestald op seizoentafels. Zo leren kinderen ook ruim een eeuw na de eerste publicatie van het boek nog over de wortelkindertjes en de cyclus van de natuur.
-
De wortelkindertjes komen boven de grond, middenplaat uit: Van de wortelkindertjes, 1913
Catalogusbeschrijvingen
- Alfred Listal [pseud. van Willem Frederik Gouwe] & Sibylle von Olfers [ill.], Van de wortelkindertjes. Alkmaar: Gebr. Kluitman, [1913]. Aanvraagnummer KW Kluitman 4501. Bekijk de originele editie van 1913 met illustraties van Van Olfers op Delpher.
- Freddie Langeler, Van de wortelkindertjes. Alkmaar: Gebr. Kluitman, [1950]. Aanvraagnummer KW BJ Z1902 of KW Kluitman 1468. Bekijk de editie van 1950 met illustraties van Langeler op Delpher.
- Annemarie Dragt (tekst) & Freddie Langeler (ill.), De wortelkindertjes. Alkmaar: Kluitman, [9e dr.,1996]. Aanvraagnummer 4081743. Bekijk de editie van 1996 met illustraties van Langeler op Delpher.
- Sybille von Olfers [liedteksten Wil Timman-Botter; muziek Reginald van Oudheusden], Het muzikale verhaal van de wortelkindertjes. Zeist: Christofoor, 2007. Aanvraagnummer 5232799.
In de KB-catalogus en kinderboekencatalogus CBK vind je nog meer verschillende uitgaven en drukken van De wortelkindertjes.
