L’odeur de l’hiver

‘Er is nog een sprankje van de tastbare ervaring overgebleven!’ merkte Robbin Ami Silverberg op toen haar werd gevraagd naar de tactiele dimensie van het kunstenaarsboek in het digitale tijdperk. Er zijn maar weinig werken die deze overtuiging zo volledig belichamen als L’odeur de l’hiver¸ een werk dat zich verzet tegen passief gelezen worden en in plaats daarvan vraagt om aangeraakt, beluisterd, ontvouwd en zelfs geroken te worden.

Monumenten van herinneringen

Herinnering (een centraal thema in het oeuvre van Silverberg) geeft het werk een Proustiaanse invalshoek. In een gesprek vertelde Silverberg over haar wens om de winters uit haar jeugd in Montréal te herbeleven, en dan met name de eigenaardige geur van kou. Rond deze geur kreeg het werk vorm. Het meest opvallend is dan ook de toevoeging van een bijbehorend parfumflesje, gemaakt in samenwerking met Silverberg’s buurparfumeurs van MCMC Fragrances. Het parfum werkt bijna als een parallel leesbaar aspect van het boek: door de pagina’s verschijnen de ingrediënten van het parfumrecept in afzonderlijke woorden op reepjes papier, cryptisch verspreid door het boek, totdat ze geleidelijk betekenis krijgen in het midden. Aldaar herhaalt het recept zich nadrukkelijk, overlappend met foto’s van sneeuw en schaduwen die de kunstenaar zelf heeft gemaakt bij Robert Smithsons Spiral Jetty in Salt Lake, Utah.

De fysieke aspecten van het boek zijn al even verfijnd. Silverberg vervaardigde de vellen papier in Dobbin Mill, haar eigen papieratelier in het hart van Brooklyn, dat in 1989 werd opgericht. De vellen hebben allemaal dezelfde doorschijnende dichtheid. Sommige vellen zijn aan elkaar gelamineerd en voorzien van witte en dieppaarse stukken zijde. De pagina’s geven een broos gekraak wanneer je ze omslaat, wat doet denken aan het geknisper van voetstappen in de sneeuw. De ingebedde zijde doet denken aan de dieppaarse en blauwe schaduwen die zich op de sneeuw werpen, zoals te zien is op de foto’s in de centrale codex. Dit middelste deel wijkt qua materiaal af van de buitenste delen. De vellen zijn opnieuw doorschijnend, maar de geïntegreerde foto’s vormen een verbinding met de buitenste delen en hun stukken zijde en chemische sporen. De verandering in grootte en papierdikte van dit middengedeelte onderbreekt het ritme van het boek, waardoor een gevoel van naar binnen bewegen ontstaat, bijna zoals de spiraalvormige beweging van de Spiral Jetty zelf.

Het onleesbare lezen

De afsluitende tekst, gedrukt op een losse strook papier op de achterzijde van het laatste blad, is een eigenzinnig gedicht dat een vrouw omschrijft die met fictieve boeken van de Noordpool reist. Het leest als een speelse meditatie over het scheikundige dat de rest van het werk doordrenkt. L’odeur de l’hiver wordt zo een waar kunstenaarsboek over kou: een werk dat het onleesbare leesbaar maakt via alle zintuigen. De afwezigheid van een doorlopend verhaal moedigt immers aan om op een andere manier te lezen.

Een extra laag originaliteit schuilt in de zeer variabele oplages van het werk. Zoals vaak het geval is bij Silverberg, zijn geen twee exemplaren volledig hetzelfde. Omdat het papier handgemaakt is bij Dobbin Mill en elk exemplaar individueel wordt samengesteld, komen variaties voor in doorschijnendheid, ingebedde zijdes en in de plaatsing van de papierreepjes. Het meest opvallend is de taalkundige variatie binnen de publicatie: terwijl alle andere negen exemplaren in het Engels werden geproduceerd onder de titel Smell of Winter, maakte Silverberg op verzoek van de collectie Anny Antoine – Louis Koopman een uniek Frans exemplaar.

Bibliografische beschrijving

Beschrijving: L’odeur de l’hiver / Robbin Ami Silverberg. - New York : Dobbin Books, 2014. - 32 p. ; 37 × 34 cm. 
Drukker: Dobbin Books
Oplage: 10 exemplaren met variaties, gemaakt met archival inkjet print op handgemaakt Dobbin Mill-papier met ingebedde stukken zijde.
Exemplaar: Nummer 7 van 10 (unieke Franse variatie) 
Bijzonderheden: Inclusief een flacon met de handgemaakte geur ‘Neige’, speciaal voor deze publicatie gecreëerd door Anne Serrano-McClain, MCMC Fragrances. Gesigneerd door de kunstenaar.
Aanvraagnummer: KW KOOPM P10094
 

Literatuur

• The Activated Page: Handmake Paper and the Artist’s Book. (Jae Jennifer Rossman, ed.), New Haven CT, the jenny-press, 2007.
• Paul van Capelleveen, ‘Dobbin Books, Robbin Ami Silverberg’ in Artists & Others: The Imaginative French Book in the 21st Century. Koopman Collection, National Library of the Netherlands. Nijmegen, Vantilt Publishers, 2016, pp. 154–155.
• Creative Research: The Artist’s Books of Veronika Schäpers, Robbin Ami Silverberg and Julie Chen. Johannesburg, Jack Ginsberg Centre for Book Arts, 2022.
• Documentatie voor de uitgave Artists & Others – deel 2. Den Haag, 2015. [Bevat e-mails van Robbin Ami Silverberg]
• Carol Naggar, ‘Material and Ideas: Robbin Ami Silverberg’ in Hand Papermaking vol. 2, No. 2 (Winter 1998), pp. 9–15.
• ‘Robbin Ami Silverberg’ [website van de kunstenaar: https://www.robbinamisilverberg.com/]
• Robbin Ami Silverberg, e-mail naar Paul van Capelleveen, 19 mei 2026.
• Robbin Ami Silverberg, ‘Political Paper’ in Hand Papermaking vol. 19, No. 1 (zomer 2004), pp. 16–19.
• Robbin Ami Silverberg, Thirty Years Thirty Books: Read Me. Like a Book. New York, Pratt Institute Libraries, 2020.