Heures dispersées

Jaar: 2014
Auteur: Marie Grégoire (*1965) 
Kunstenaar: François Righi (*1946) 
Uitgever: Les livres sont muets

Heures dispersées, frontispice door François Righi en titelpagina
Download

c/o Pictoright Amsterdam 2026

Heures dispersées, frontispice door François Righi en titelpagina

Heures dispersées, gepubliceerd in 2014 in samenwerking met schrijfster Marie Grégoire, zet François Righi’s langdurige dialoog met de wereld van de middeleeuwse Jean Lallemant voort. Eerder gebeurde dat in Le miroir volatil (2003) en Un livre muet pour Jean Lallemant le Jeune (2005). Voor deze uitgave vertrok Righi vanuit het versierde plafond van het oratorium in Hôtel Lallemant in Bourges. Het plafond is opgebouwd uit geometrisch geordende vlakken waarin mythologische en religieuze voorstellingen samengaan met meer decoratieve motieven. Tussen deze voorstellingen verschijnen ook putti: kleine gevleugelde figuurtjes die als een terugkerend motief door het boek lopen.

Paden, sporen, wegen, steegjes, gangen

De voetafdrukjes van de putti worden het centrale beeldmotief van het werk. Herhaald en meermaals omcirkeld, vormen ze een visuele draad die door de pagina’s loopt. Righi bouwde zijn beelden op in verschillende drukgangen. Eerst drukte hij met rhodiumplaten witte vormen op alle pagina’s. Vervolgens drukte hij met koperplaten de vierkante etsen op de omslag, twee frontispices en een illustratie bij de tekst van Grégoire. In een laatste fase bracht hij de omcirkelde voetafdrukken aan op de reeds gedrukte witte vormen. De opeenvolgende druklagen leveren composities op waarin strakke geometrische structuren worden afgewisseld met vloeiende, golvende lijnen. Op een enkele pagina wijken de dichte patronen voor een bijna lege ruimte, waarin een enkele lijn het verloop van een spoor of pad suggereert.

Dit is een rode draad door het boek. Veelal op de linkerpagina’s worden meerdere kolommen met synoniemen voor het woord ‘chemin’ (‘pad’) gedrukt in Righi’s handschrift. Eerst in het Frans, dan in 162 andere talen. De kolommen worden versierd met door wat lijken op verluchte intialen. De woorden fungeren als visuele tekens waarmee het idee van verkennen en verbinden in het boek wordt uitgebreid.

François Righi, koperplaat in Heures dispersées
Download

c/o Pictoright Amsterdam 2026

François Righi, koperplaat in Heures dispersées 

Van de 28 exemplaren in de handel heeft de KB het tweede luxe exemplaar. Deze is vergezeld door één van de drie koperplaten, in dit geval die van het frontispice. De uiteindelijke druk werd verzorgd door Michael Woolworth (voor de lithografie van de omcirkelde voetafdrukjes), Emile Moreau (voor de typografie) en door Righi zelf (voor de etsen).

Contemplatie

Zoals in veel van Righi’s werk dient de middeleeuwse cultuur niet alleen als bronmateriaal, maar ook als een manier om na te denken over het boek zelf. Hij bewondert al lange tijd verluchte handschriften vanwege hun status als symbolische objecten. Tekst, beeld en materiële vorm zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Heures dispersées put uit die traditie, maar blijft tegelijkertijd onmiskenbaar eigentijds. 

De tekst van Marie Grégoire, die zich op de laatste pagina bevindt, is kort en eenvoudig. Ze eindigt haar tekst door te zeggen dat dit is hoe het is, en dat er niet naar een waarom wordt gezocht. Het resultaat is dan ook een boek dat uitnodigt tot contemplatie in plaats van interpretatie. De symboliek verzet zich tegen een definitieve verklaring en moedigt de lezer aan om te vertoeven tussen alle paden. Het samensmelten van de symboliek van de letters en woorden (die er niet per se zijn om gelezen te worden) en de beelden (die uitnodigen tot ronddwalen) is wat Righi in zijn eigen boek heeft willen bereiken. Het lijkt misschien voor de hand liggend om het boek als cryptogram te beschouwen, maar Righi creëert geen puzzels, want er zijn geen oplossingen.

Bibliografische beschrijving

Beschrijving: Heures dispersées / Marie Grégoire ; conçu et réalisé par François Righi. - Ivoy-le-Pré : Les livres sont muets, 2014. - 25 p. ; 27 × 25 cm.
Drukker: Michael Woolworth (lithografie), François Righi (etsen) en Emile Moreau (typografie)
Oplage: 31 exemplaren op Japon Minota-papier
Exemplaar: Nummer 2 
Bijzonderheid: Luxe exemplaar met gegraveerde koperplaat van het frontispice. Gesigneerd door de auteur en de kunstenaar.
Aanvraagnummer: KW KOOPM A10178

Literatuur

  • Paul van Capelleveen, 'Les livres sont muets, François Righi', in Artists & others. The imaginative French book in the 21st century. Koopman Collection, National Library of the Netherlands. Nijmegen, Vantilt Publishers, 2016, pp. 186–191.

Ook in de collectie