Le Neptune françois
Frontispice van Le Neptune françois, ou atlas nouveau des cartes marines. Levées et gravées par ordre exprés du roy. Pour l'usage de ses armées de mer. Paris, chez Hubert Jaillot [= Amsterdam, P. Mortier], 1693. Aanvraagnummer: 394 A 58
Le Neptune françois (1693) is de fraaiste zeeatlas die in de zeventiende eeuw in Amsterdam werd uitgegeven (door Pieter Mortier).
Concurrentie onder cartografen
Pieter Mortier (1661-1711) wilde met de publicatie de concurrentie aangaan met De nieuwe groote lichtende zeefakkel, de indrukwekkende zeemansgids waarmee Johannes van Keulen (1654-1715) zich vanaf 1681 een monopoliepositie op het terrein van de maritieme cartografie had verworven.
Nieuwe Franse zeeatlas
De Franse minister Jean-Baptiste Colbert (1619-1683) gaf in de tachtiger jaren van de zeventiende eeuw een groep wiskundigen en astronomen van de Académie Royale des Sciences opdracht om in samenwerking met hydrografen van de Franse marine de kusten van het Europese continent van Noorwegen tot Gibraltar in kaart te brengen. Het resultaat van deze onderneming was een schitterend gegraveerde atlas in 29 bladen. Hij werd uitgegeven onder verantwoordelijkheid van de koninklijk geograaf Alexis-Hubert Jaillot (1632-1712) en rolde in 1693 van de drukpersen van de Imprimerie Royale in Parijs.
Pieter Mortier verwerft de rechten voor de Republiek
Nog datzelfde jaar verscheen in Amsterdam de nadruk van Pieter Mortier die identiek was gegraveerd en gedrukt. Mortier, de zoon van een Franse politieke vluchteling, had in 1690 het privilege verkregen om de kaarten en atlassen van Franse uitgevers in Holland te verspreiden. Hij vatte dat recht ruim op. Omdat hij niet aan de originele koperplaten kon komen, liet hij de kaarten opnieuw graveren. Vervolgens bracht hij de atlassen onder vermelding van het oorspronkelijke impressum op de markt. Zo ook Le Neptune françois, dat dus een zogenaamde 'contrefaçon' is: een nadruk.
Toevoeging van Engelse kaarten gegraveerd door Romeyn de Hooghe
Liefst drie verschillende edities werden door Mortier aangeboden: naast de Franse uitgave verschenen eveneens een Engelse en een Nederlandse. Nog in 1693 publiceerde hij een tweede deel Cartes marines à l'usage des armées du roy de la Grande Bretagne. In dit deel, dat gewoonlijk bij Le Neptune françois is bijgebonden, vinden we negen op groot formaat gedrukte kaarten die in tegenstelling tot het eerste deel niet van Franse, maar van Engelse origine zijn. Ze werden ontworpen en gegraveerd door Romeyn de Hooghe, op dat moment in Londen in dienst van koning-stadhouder Willem III. De kaarten behoren tot de hoogtepunten van de Nederlandse maritieme cartografie in de zeventiende eeuw. Het exemplaar van de Neptune Francois in de KB is samengebonden met de Cartes marines. Alle kaarten en het prachtige frontispice naar ontwerp van Jan van Vianen zijn met de hand ingekleurd.
Literatuur
- Cornelis Koeman, Atlantes Neerlandici IV: Celestial and maritime atlases and pilot books. Amsterdam, 1970, p. 425.
