Blaeu-atlas

De Atlas maior van uitgever Joan Blaeu is een cartografisch hoogtepunt uit de zeventiende eeuw. Het meerdelige werk met honderden gegraveerde kaarten staat bekend als de duurste en beroemdste wereldatlas van die tijd. 

Atlas Maior

Een internationaal publiek stond Joan Blaeu voor ogen toen hij vanaf 1662 zijn beroemdste werk, de Atlas Maior publiceerde (volledige titel: J. Blaeus Grooten Atlas, oft Werelt-beschryving, in welcke 't aerdryck, de zee, en hemel, wort vertoont en beschreven. Derde stuck der Aerd-rycksbeschryving, welke vervat de Nederlanden). De Atlas Maior werd zijn opus magnum dat uiteindelijk ca. 600 kaarten en ca. 3000 tekstpagina's bevatte, een boekwerk in negen foliodelen met uitgaven in het Nederlands, Latijn, Frans, Duits en Spaans. Het is de grootste wereldatlas die ooit werd gepubliceerd. De verschijning ervan weerspiegelt de gouden eeuw van de Nederlandse cartografie in vooral de eerste helft van de zeventiende eeuw. Daarin gaat de opleving van de internationale handel gepaard gaat met een groeiende rijkdom en welvaart voor een deel van de bevolking. Tegelijkertijd markeert de Atlas Major echter ook de overgang naar een periode van achteruitgang. Stilstand, navolging en gebrek aan kritische zin werden de nieuwe trefwoorden van een cartografie die in toenemende mate werd overvleugeld door de prestaties die met name in Frankrijk werden geboekt.

Hergebruik van koperplaten

De Atlas Maior geeft een goed beeld van de toenmalige Nederlandse cartografie. De uitgever heeft weinig moeite gedaan om zich van de nieuwste kaarten te voorzien. Het merendeel van de kaarten werd gedrukt van koperplaten die al vóór 1638 waren gebruikt. Een kritische beoordeling bij de selectie van het ongelijksoortig verzamelde materiaal werd achterwege gelaten en ook bij de kaartredactie werd perfectie niet nagestreefd. Het kaartbeeld werd, soms met uitzondering van ondergeschikte zaken als decoratie en heraldiek, niet bijgewerkt. Dat gebrek aan inhoudelijke kwaliteit deed weinig af aan de bewondering voor het werk. 

Prachtig verzorgd

De belangstelling van de liefhebber voor het boek werd en wordt ingegeven door de grandeur van het werk, de prachtige typografie, de materiële verzorging, het artistieke inzicht en natuurlijk ook de enorme omvang. Was het verwonderlijk dat zo'n schat gekoesterd werd. Van de atlas zijn dan ook fraaie exemplaren bewaard gebleven, gebonden in fluweel, in goudlaken, in rood of groen leer, met goudgestempelde decoraties of een familiewapen. Vaklieden werden ingehuurd om de kaarten met prachtige kleuren te verlevendigen. Speciale meubelen werden ontworpen waarin de volumineuze atlasdelen liggend bewaard konden worden.